Couperin: Leçons de Ténèbres; Lalande: Miserere

Album Ciemnymi jutrzniami Couperina i Miserere Lalande’go w interpretacji Hervé’a Niqueta i Le Concert Spirituel to nagranie, które łączy muzykologiczną świadomość z rzadko spotykaną intensywnością przeżycia – świadectwo ponad dekady wspólnej pracy nad jednym z najbardziej wyrafinowanych repertuarów francuskiego baroku. Program został ukształtowany z dramaturgiczną precyzją: trzy zachowane Leçons de Ténèbres Couperina, przeplecione zostały kompozycją Répons de Ténèbres Marc-Antoine’a Charpentiera, a całość programu wienczy, dziewięcioczęściowe Miserere Michela-Richarda de Lalande’a. Już sam ten układ – od intymnej, niemal ascetycznej lamentacji solowej, poprzez dialog dwóch głosów, aż po szerszy plan psalmowy – buduje sugestywny łuk ekspresyjny, prowadzący słuchacza od kontemplacyjnego skupienia ku wspólnotowej modlitwie o miłosierdzie.

Ciemne jutrznie Couperina, pierwotnie przeznaczone dla opactwa Longchamp, należą do najsubtelniejszych osiągnięć późnego panowania Ludwika XIV. Ich kunszt opiera się na wyrafinowanej ornamentyce, melizmatycznym opracowaniu liter hebrajskich oraz mistrzowskim zespoleniu retoryki tekstu z linią wokalną. Siedem sopranów zespołu – Marie-Pierre Wattiez, Aude Fenoy, Alice Glaie, Agathe Boudet, Gwenaëlle Clemino, Marie Griffet i Laurence Pouderoux – śpiewa z jednorodnością barwy, która przywodzi na myśl klasztorną wspólnotę, a zarazem z techniczną swobodą właściwą najlepszym solistkom sceny barokowej. W partiach solowych uwagę zwraca nieskazitelna intonacja w długich łukach melizmatycznych oraz subtelne różnicowanie afektów: od żałobnej powściągliwości „Aleph” po dramatyczne napięcie „Plorans ploravit”. W Trzeciej lekcji dialog dwóch głosów osiąga niemal kameralną doskonałość – frazy splatają się z miękką elastycznością, a kadencje zamykane są z wyczuciem ciszy jako elementu retoryki.

Répons Charpentiera wprowadzają kontrast – bardziej bezpośredni, teatralny idiom, w którym wybrzmiewa napięcie między sacrum a rodzącą się estetyką koncertową. Niquet doskonale wyważa te proporcje: dramatyzm „Una hora non potuistis vigilare mecum” ma w sobie gorzkość napomnienia, lecz nigdy nie popada w operową przesadę. Zespół instrumentalny – z dyskretnym, lecz nośnym continuo (pozytyw François Saint-Yves, teorby Bruna Helstroffera, Caroline Delume i Marie Langlet, wiolonczela Tormoda Dalena, viola da gamba Yuki Lusson-Saito) – tworzy fundament o przejrzystej fakturze i szlachetnej miękkości brzmienia. Artykulacja jest klarowna, puls naturalny, a ornamenty realizowane z oddechem i świadomością stylu.

Kulminacją pozostaje Miserere de Lalande’a – muzyka o szerszym oddechu, łącząca francuską elegancję z monumentalnością królewskiej kaplicy. Kontrastowe opracowania wersetów – od introspekcyjnego „Miserere mei, Deus” po świetliste „Tunc acceptabis” – ukazują mistrzostwo kompozytora w operowaniu chóralną masą i retoryką psalmowego tekstu. Chór Le Concert Spirituel brzmi tu pełnie, lecz nigdy ciężko; frazowanie jest sprężyste, a dynamika modelowana z architektoniczną logiką.

Największym osiągnięciem nagrania jest jednak jego jedność duchowa. Niquet prowadzi całość z rzadką umiejętnością łączenia historycznej wiedzy z żywą ekspresją. Nie ma tu laboratoryjnej suchości ani efekciarskiej przesady – jest natomiast głęboko przemyślana narracja, w której ornament staje się nośnikiem znaczenia, a cisza – przestrzenią kontemplacji. To interpretacja, która przypomina, że Leçons de Ténèbres były nie tylko „modną” praktyką paryskiej elity, lecz przede wszystkim muzyką skruchy i wewnętrznego skupienia. Album Niqueta i jego zespołu jawi się jako jedno z najpełniejszych współczesnych odczytań tego repertuaru – zarazem erudycyjne i poruszające, technicznie wyrafinowane i duchowo żarliwe.